

Satu pasangan yang tidak mempunyai zuriat menjual satu hektar tanah dan membahagikan wang jualan sama rata. Wang berkenaan disimpan ke dalam akaun Tabung Haji yang berasingan.
Oleh kerana tiada anak, mereka menamakan pasangan sebagai penama (pewaris). Maknanya suami meletakkan nama isteri dan sebaliknya.
Kini si suami sudah meninggal dunia dan mempunyai seorang adik lelaki.
Soalan saya: Apakah kedudukan wang si suami tadi? Adakah si isteri berhak sepenuhnya ke atas wang di dalam akaun arwah suaminya (berdasarkan penama waris).
Jika si isteri tidak mempunyai hak, adakah dia boleh menuntutnya sebagai harta sepencarian? Adakah si adik tidak mempunyai bahagian langsung di dalam wang berkenaan?
ABDULLAH ZIYADI IBRAHIM, Kota Bharu
Perlu membezakan antara harta pusaka dan wasiat. Jika suami atau simati menamakan isteri sebagai pewaris sebahagian hartanya, ini bererti wasiat. Wasiat wajib dituruti. Mana-mana harta lain yang tidak dinamakan atau diwasiatkan jika warisnya cuma isteri dan adik lelaki maka harta itu dibahagikan kepada ¼ untuk isteri dan ¾ untuk adik lelaki selepas ditolak hutang dan harta sepencarian milik isteri.
SAYA ingin bertanya mengenai harta pusaka. Ibu saudara saya meninggal dunia beberapa bulan lalu dan menyerahkan ladang berharga lebih kurang RM60,000 atas nama sepupu saya (lelaki).
Dia juga mewasiatkan supaya diagihkan kepada abangnya iaitu ayah saya (separuh) dan selebihnya kepada anak saudara yang lain yang sudah kematian ayah.
Wang dalam akaun Tabung Haji adalah di atas nama arwah dan suaminya diwasiat (wasiat mulut) supaya diberi separuh kepada abang sulungnya (ayah saya). Adakah wasiat secara percakapan ketika dia sakit dulu boleh digunakan? Adakah halal jika kami menggunakan wang berkenaan?
Ibu saudara saya mempunyai dua anak angkat yang dibintikan dengan nama suami pertamanya dulu. Mereka juga menuntut harta pusaka lain dan barang kemas yang bernilai kira-kira RM10,000.
Suami keduanya dan ayah saya memberitahu mereka anak angkat tetapi mereka tidak percaya kerana tiada bukti. Bagaimanakah kami dapat menyelesaikan soal tuntutan harta ini?
CHE RASIMIN
Pahang
JAWAPAN
Wang yang diserahkan ketika masih hidup ialah hibah atau hadiah. Ia menjadi milik kepada yang dihadiahkan dan tidak boleh dikira pusaka. Wang wasiat pula wajib diagihkan menurut apa yang yang dipesan oleh simati tanpa boleh diubah.
Wasiat secara mulut mestilah mempunyai bukti dan saksi yang kukuh. Selepas diperakui warisnya, bahagilah mengikut wasiat berkenaan. Anak angkat tidak layak menerima harta pusaka.
Menjadi tanggungjawab keluarga yang tahu memaklumkan pada mereka kerana berdosa jika mereka masih menuntut harta berkenaan yang mana mereka tidak berhak terhadapnya.
Justeru dalam agama kita menuntut supaya anak angkat dimaklumkan kedudukan mereka dan tidak dibintikan pada bapa angkat bagi mengelakkan perkara seumpama ini berlaku.
AYAH saya sudah meninggal dunia, meninggalkan seorang isteri dan dua anak lelaki, lima anak perempuan dan ibu kandung beliau (nenek saya). Sekarang kami membuat proses pembahagian harta secara faraid. Menjadi persoalannya ialah nenek saya sudah nyanyuk dan hilang keupayaan untuk menguruskan dirinya.
Nenek saya hanya mempunyai seorang anak (ayah saya yang sudah meninggal dunia) dan seorang adik perempuan. Disebabkan nyanyuk, adakah nenek saya hilang kelayakan dalam pembahagian harta pusaka arwah ayah saya? Bagaimana dengan harta nenek saya, siapa paling layak mentadbir harta beliau cucu atau adik perempuannya?
Sebelum nyanyuk, nenek saya pernah menyatakan dan berpesan harta dan wang beliau diberi kepada orang yang menjaga beliau saja.
Di sini orang yang menjaga beliau adalah ibu saya (menantu) dan cucu perempuan. Jadi adakah kata-kata ini boleh dijadikan wasiat?
SUHANA Kuantan, Pahang
Syarat bagi orang yang layak mewarisi harta ialah dia masih hidup. Dalam hal ini nenek masih hidup, cuma dia nyanyuk. Maka haknya sebagai pewaris tidak gugur dalam pusaka berkenaan. Jika dia nyanyuk, boleh diserahkan kepada orang yang menguruskan, menjaga dan mentadbir dirinya.
Siapa yang menguruskan nenek dan menjaganya, dia layak mentadbir harta berkenaan untuk keperluan nenek. Apa saya faham di sini ialah nenek saudari berpesan supaya hartanya diberi pada orang yang menjaga atau wasiatnya hanya boleh diambil kira apabila dia meninggal dunia kelak maknanya jika dia mati baru harta tersebut diserahkan pada orang yang diwasiatkan.
Siapa yang menjaga nenek sekarang, itulah orang yang layak diserahkan untuk mentadbir harta nenek. Maksud mentadbir ialah menggunakan harta berkenaan untuk keperluan nenek selama dia masih hidup dan bukan digunakan untuk peribadi orang yang mentadbir.
SOALAN
SAYA adalah saudara baru yang memeluk agama Islam pada 2002. Seorang lagi adik saya juga memeluk Islam tetapi dia melakukannya lebih awal daripada saya.
Kini kakak saya ingin membuat wasiat untuk mengagihkan hartanya, tetapi beliau dinasihatkan oleh peguam supaya tidak memasukkan nama kami berdua yang beragama Islam.
Nasihat beliau itu disebabkan undang-undang syariah tidak akan membenarkan kami menikmati sepenuhnya harta pemberian kakak kami.
Ini kerana mengikut undang-undang syariah, suami kami akan mendapat hak yang lebih terhadap harta berkenaan.
Disebabkan nasihat itu, kami berdua tidak dinamakan sebagai pewaris harta itu.
Jika ditakdirkan sedemikian, saya reda dan terima keputusan itu seadanya.
Namun persoalan saya, adalah benarkan undang-undang syariah mempunyai peruntukan seperti itu?
NUR
Seremban
JAWAPAN
Jika saudara bukan Islam ingin memberi kepada saudaranya yang berlainan agama daripada hartanya sebagai hadiah atau pemberian, dia boleh berbuat demikian dan harus menerimanya begitu juga sebaliknya daripada saudara Islam kepada saudaranya yang bukan Islam.
Selama dia masih hidup dan sebagai hadiah adalah dibolehkan. Yang tidak boleh ialah apabila menjadi pusaka sebagai penerima faraid saja. Harta seorang isteri adalah menjadi milik dirinya dan bukan milik suaminya.
Cuma selepas dia mati jika tidak diwasiatkan hak suami sebanyak ½ jika tiada anak atau ¼ jika ada anak memang ada dalamnya tetapi bukan semuanya terus menjadi milik suami. Islam agama adil dan tidak menganiaya mana-mana pihak.
SOALAN
ADAKAH wajib bagi seorang waris mengupah haji untuk ibu bapa atau saudaranya yang meninggal dunia dengan menggunakan peninggalan wang pusaka si mati?
Adakah ini dikira sebagai hutang kepada Allah yang wajib ditunaikan terlebih dulu sebelum harta pusaka berkenaan difaraidkan? Minta dalil sahih, jika ada.
HAMBA ALLAH
Bangi
Apabila seseorang itu meninggal dunia sebelum mengerjakan haji, gugur kewajipan berkenaan daripadanya. Tidak perlu menyisihkan harta peninggalannya untuk upah haji, kecuali jika ia wasiat si mati.
Bagaimanapun, anak atau waris boleh mengupah haji untuk si mati. Bagi waris yang hendak menunaikan haji untuk keluarga, hendaklah dia terlebih dulu menunaikan fardu haji untuk dirinya sendiri dengan sempurnanya, sebagaimana sabda Rasulullah yang bermaksud: “Daripada Ibnu Abbas ra bahawa Rasulullah SAW mendengar seorang lelaki berkata ketika mengerjakan haji: ‘Aku sahut seruan mengerjakan haji menggantikan Syubrumah’. Lalu Rasulullah SAW bertanya kepadanya: ‘Sudahkah engkau mengerjakan haji untuk diri engkau sendiri?’ Jawab lelaki itu, ‘Belum’.
Rasulullah bersabda: “Kalau begitu, hendaklah engkau kerjakan haji untuk diri engkau sendiri dulu, kemudian engkau kerjakan haji untuk Syubrumah pula.” (Riwayat-Abu Daud dan Ibnu Majah)
Hutang yang wajib dilangsaikan ialah seperti hutang wang ringgit dan hutang puasa yang tertinggal, eloklah dilangsaikan oleh warisnya. Selepas itu bolehlah dibahagikan hartanya mengikut faraid jika tiada wasiat.
SEPERTI sudah menjadi kepercayaan umum bahawa harta yang dikumpulkan seseorang akan habis sampai ke tahap generasi ketiga atau cucu saja. Kalaupun tidak disebabkan diperhabis anak cucu, pembahagian harta pusaka juga menyebabkan pegangan kekayaan dan harta sesebuah keluarga itu menyusut selepas generasi ketiga.
Sesungguhnya, keadaan penguncupan harta hingga dalam banyak keadaan lain menyebabkan berlaku pertelingkahan keluarga kerana masalah pembahagian dan kesukaran menukar nama berikutan waris yang ramai di atas harta yang tidak sebesar mana, mengundang banyak masalah.
Sebenarnya banyak kaedah lain boleh dilakukan dengan kekayaan atau harta sesebuah keluarga dapat dipertahankan tanpa menimbulkan masalah pembahagian di kalangan anak cucu hingga menyebabkan ramai antara mereka akhirnya bertelagah.
Antara kaedah paling mudah disempurnakan ialah menerusi penubuhan syarikat dan pemilikan saham di kalangan waris terhadap sesuatu harta atau estet mereka. Justeru, inisiatif yang diperkenalkan Suruhanjaya Syarikat Malaysia (SSM) menerusi kempen Satu Keluarga Satu Syarikat (1K1S) adalah antara kaedah terbaik mengelak masalah pembahagian harta pusaka di kalangan waris dan pada masa sama, program ini akan meningkatkan pemilikan ekuiti terutama di kalangan Bumiputera.
1K1S yang bersandarkan kepada konsep 'Pewaris Penjana Pendapatan Berterusan Keluarga' dizahirkan untuk mencapai tiga matlamat utama iaitu meningkatkan pendedahan dan penghayatan budaya niaga, peningkatan pegangan ekuiti nasional Bumiputera dan pengagihan harta warisan dengan lebih saksama. Kewujudan 1K1S membolehkan ahli sesebuah keluarga mengetahui dengan lebih dekat dan secara praktikal mengenai dunia persyarikatan.
Timbalan Ketua Eksekutif (Operasi) SSM, Rokiah Mohd Noor, berkata pendekatan 1K1S sangat relevan kepada keluarga yang belum mempunyai atau tidak pernah memiliki syarikat sebelum ini.
"Kehadiran sebuah syarikat induk yang diberi amanah untuk menyimpan dan menjaga hartanah keluarga akan melahirkan semangat 'sayang' kepada syarikat ini dan pentingnya syarikat ini dipelihara untuk kepentingan bersama dalam keluarga," katanya.
Menerusi pemilikan saham dalam sebuah syarikat yang memegang aset sesebuah keluarga, perasaan sayang terhadap milikan bersama itu akan menjadikan pemilik syarikat lebih prihatin dengan menganggap dan menjaga syarikat seperti menjaga diri sendiri.
Selain mengelak krisis keluarga berikutan masalah pembahagian harta pusaka, 1K1S juga bermatlamat meningkatkan pegangan ekuiti nasional Bumiputera. Justeru, semakin banyak keluarga yang menyertai 1K1S, semakin banyaklah nilai hartanah Bumiputera yang direkodkan secara rasmi dalam simpanan setiausaha syarikat dan SSM. Ini bermakna sumbangan program ini kepada pegangan ekuiti nasional Bumiputera juga akan turut meningkat dengan ketara.
Apabila semua nilai hartanah menjadi pemilikan syarikat dalam bentuk sijil yang dipegang ahli keluarga, masalah rumit seperti pembahagian harta kepada pewaris mengikut hukum faraid selepas kematian pemilik harta, tidak berlaku.
Paling penting ia turut dapat mengelak perselisihan faham atau pergaduhan yang mungkin berlaku di kalangan pewaris jika nilai hartanah tidak dapat diagihkan secara adil dan saksama. Keadaan ini juga akan mengelak hartanah terbahagi kepada bahagian kecil dan menjadikannya tidak ekonomik untuk dibangunkan.
Dalam perkembangan berkaitan, kita tahu bahawa tidak semua terutama Bumiputera mewarisi harta pusaka yang banyak hingga mewajarkan mereka menubuhkan syarikat. Justeru, dalam keadaan sebegini satu lagi cara terbaik untuk menyemarakkan pendapatan rakyat adalah menerusi kegiatan koperasi.
Masyarakat Malaysia daripada setiap lapisan dan golongan termasuk di luar bandar hendaklah disedarkan dan digalakkan untuk menyertai koperasi bagi mengubah cara pendedahan mereka dalam bidang perekonomian.
Selain meminjam wang untuk melaksanakan perniagaan kecil atau pinjaman peribadi bagi mengelakkan ahli berhutang daripada along, koperasi perlu dikembangkan untuk turut terbabit dalam kegiatan perekonomian seperti perusahaan pembuatan serta terbabit dalam pemilikan kepentingan ekuiti syarikat besar terutama di kalangan senaraian awam.
Dalam hal inilah perlunya lonjakan paradigma dengan pengurusan koperasi hendaklah disandang golongan profesional bagi mengubah hala tuju badan ekonomi itu pada masa depan.
Seperti diakui Ketua Unit Pentadbiran Koperasi Kakitangan Kerajaan Terengganu Bhd (Kokitab), Mohd Abdillah Abu Bakar, koperasi adalah wadah paling berkesan menyemarakkan kegiatan perekonomian di kalangan masyarakat di peringkat akar umbi.
"Koperasi kini bukan lagi sekadar untuk pinjaman segera bagi ahli yang terdesak, tetapi ia perlu dirumus dan dipacu untuk menjadi ejen membina kekayaan ahli menerusi kegiatan pelaburan, perusahaan atau terbabit dalam pegangan ekuiti dalam konglomerat," katanya yang mengendalikan antara koperasi tertua di Malaysia itu.
Sejak koperasi pertama didaftarkan The Federated Malay States Posts and Telegraphs Cooperative Thrift and Loan Society Limited (1922) dan koperasi rakyat pertama iaitu Syarikat Bekerjasama-sama Kampung Tebuk Haji Musa, Kerian, gerakan koperasi kini sudah berkembang menjadi satu bidang yang mempunyai aset terkumpul lebih RM55.7 bilion daripada lebih 6,000 koperasi yang disertai lebih enam juta ahli.
Untuk membantu golongan miskin tegar menerusi koperasi, kerajaan atau agensi yang berkaitan boleh memainkan peranan dengan menyuntik modal saham yang bersesuaian bagi pihak mereka dengan pembayaran balik dipecah bahagi daripada dividen yang diperoleh menerusi pelaburan mereka.
Memang kita tidak boleh menghasilkan jutawan segera, tetapi menerusi kaedah ini kita dapat merumus kaedah membantu golongan miskin dengan memberi kail, bukan ikan. Modal saham yang disuntik kerajaan boleh juga dijadikan asas cagaran untuk ahli berkenaan meminjam dana bagi memulakan perusahaan kecil atau menambah pendapatan mereka.